„Dentyści dentystom leczą zęby”

     Pacjenci często zadają mi pytanie takiej treści:

- A kto pani doktor leczy zęby?

- Koledzy- odpowiadam- głównie koledzy dentyści.

O wyjątkowych sytuacjach już raczej nie wspominam swoim pacjentom, chociaż bywały nagłe przypadki, tu przyznaję się bez bicia, gdy sama sobie udzielałam pomocy. Zakładałam sobie opatrunki czy podawałam sobie znieczulenie, by dotrwać do wizyty właściwej. Mniej boli, gdy sami siebie szczypiemy, niż gdy nas ktoś szczypie. Takich scen nie powstydziłby się Rowan Atkinson i z lubością opisałby je Woody Allen. Mnie brakuje wtedy rąk, i nawet dłonie Lenki są mało przydatne, bo trzęsą się ze śmiechu wraz z całą osobą mojej asystentki. Jednak w 99,9% przypadków to dentyści dentystom leczą zęby. Stomatolog na fotelu jest bardzo szczególnym pacjentem.

     Jedni są odważni i charakteryzują się postawą Stefcia Burczymuchy, „ja niczego się nie boję, choćby niedźwiedź to dostoję”... Drudzy są najbardziej bojaźliwymi z bojaźliwych. Nie ma co ukrywać, to trudni pacjenci. Głównie dlatego, że próbują nie wychodzić z roli lekarza prowadzącego, starają się kierować rękami dentysty wykonującego zabieg.

Kiedyś, dużo starsza ode mnie koleżanka siadając na fotel zaordynowała:

- Bez wiercenia proszę, zakleić i już.

- Ależ pani doktor, ja tak nie mogę. Trzeba oczyścić ubytek.- protestowałam.

- Nic mi nie będzie. Nie lubię wiercenia- oświadczyła.

- A kto je lubi? Tak troszeczkę jednak muszę- przekonałam ją z trudem.

     Nie tylko ja próbowałam udzielać samej sobie pomocy. Któregoś dnia dotarła do mojego gabinetu pani doktor, która podjęła próbę usunięcia sobie zęba. Niesamowita kobieta, nie odważyłabym się wykonywać takiego zabiegu. Pani doktor zaryzykowała, ale niestety, nie dała rady.

- Nadwichnęłam sobie czwórkę, skurczybyk nie wyszedł- powiedziała siadając na fotel

Dodałam więc znieczulenia i skończyłam usuwanie. Podziwiałam desperację i odwagę pani doktor.

     Inny przypadek, który dostarczył mi traumatycznych przeżyć zdarzył się dawno temu. Było to w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Pewna pani doktor, będąca już na emeryturze, zszokowała mnie i chyba lekko przeraziła (bo sama należę do tych bojaźliwych). Miała ząb do leczenia kanałowego. Usunięcie miazgi zęba to nieprzyjemny zabieg.

-Proszę znieczulenie- zwróciłam się do Lenki, by przygotowała strzykawkę.

- Boże broń, nie chcę żadnego znieczulenia- oświadczyła pacjentka

- Ależ pani doktor, przecież pani wie, to jest przykre- podjęłam negocjacje- nie chcę być sadystą.

- To nie jest takie straszne. Moi pacjenci to wytrzymują, to i ja wytrzymam- usłyszałam w odpowiedzi.

Żadne prośby nie przyniosły rezultatu. Ze łzami w oczach prosiłam pacjentkę o to, bym mogła podać jej znieczulenie. Była nieprzejednana i twarda, jak skała. Musiałam wykonać zabieg bez środków znieczulających. Śmieszne, ale to ja się bardziej bałam i trzęsłam niż pani doktor będąca pacjentką. Jak żywe stanęły mi przed oczami sceny z mojego dzieciństwa! Bo dentysta, gdy byłam uczniem podstawówki, kojarzył mi się z najgorszym katem, właśnie przez takie zabiegi. Pomyślałam wtedy sobie, że w życiu nie usiadłabym do niej na fotel. Nie przeżyłabym tego, a ona ani drgnęła. Co za kobieta!

     Ten post uświadomił mi, że chyba nadszedł moment, bym znów wybrała się na kontrolę swojego uzębienia do kolegi. Trzymajcie kciuki! Gdy siądę mu na fotel moje myśli powędrują bardzo daleko. I cały czas będę sobie przypominała to wspaniałe uczucie, które zawsze towarzyszy mi, gdy już opuszczam gabinet- uczucie zwycięstwa nad samym sobą i strachem, który większości z nas nie jest obcy w takich sytuacjach.

Ps. Dzisiaj wszyscy żyją Japonią. To wstrząsające. Najgorsza jest bezsilność i niemożność, a wobec praw natury jesteśmy bezsilni. Nasze myśli biegną do Kraju Kwitnącej Wiśni. Gdybyż tak można było zatrzymać tsunami.

„Symulant i sprawdzalność powiedzonka: szczery jak dziecko”

     To wcale nie jest taka prosta sprawa, ani taka oczywista. Wśród zwykłych, cierpiących bardzo ludzi zdarzają się symulanci. Trudno nam zakładać, że co piąty pacjent udaje objawy. Po co miałby to robić? Naraża się wtedy na nieprawidłową diagnozę. Z pewnością po to, by uniknąć kolejki. Zapisywać się na wizytę i czekać na nią dwa, trzy tygodnie? Tak robią frajerzy. Lepiej podejść do gabinetu i powiedzieć, że jest się z bólem. Przyjmą od razu. Na fotelu już stworzy się dalszy ciąg bajeczki. Tak myśli wielu symulantów. Niektórzy z nich zawiodą się srodze, jak w przypadku pana Z.

-Jestem z bólem. Czy mogę wejść?- zapytał Lenkę mężczyzna.

- Chwileczkę proszę poczekać, pierwszeństwo mają osoby zapisane. Wygospodarujemy czas dla pana. Poprosimy.

Poprosiłyśmy. Usiadł na fotelu i wskazał na mały ubytek w zębie.

- Ta mała dziurka, aż tak pana boli?- Zapytałam ze zdziwieniem i zaczęłam dochodzenie, jak detektyw.- Proszę opowiedzieć na co reaguje? Na zimno, na ciepło, na słodkie? Boli cały czas, czy tylko chwilami?

- Cały czas, na wszystko, na dotyk też- odrzekł krótko pacjent.

Opracowałam więc ubytek i założyłam lekarstwo.

„Widocznie wdał się jakiś stan zapalny, chociaż ubytek niewielki”- pomyślałam.

- To nie założy mi pani plomby?- Zdziwił się pan Z.

- Nie. Nie mogę. Przecież ząb pana boli- zaczęłam nabierać podejrzeń.

- No, nie tak bardzo boli. Chwilami tylko, a właściwie trudno to nazwać bólem- zaczął przekonywać mnie pacjent- właściwie to tylko raz, jakoś dziwnie, zareagował.

- Przed chwilą mówił pan co innego. Na bolący ząb jest lekarstwo. Nic innego panu nie mogę zaproponować- odrzekłam, chociaż już dobrze wiedziałam, że nas oszukał.- Przyjdzie pan za dwa tygodnie i jak wszystko będzie w porządku, założymy stałe wypełnienie. Postaram się punktualnie pana przyjąć, o ile nie trafi się ktoś przed panem, kogo też tak, jak pana dzisiaj, będzie bolał ząb.

Pan Z. nie był zadowolony, ale w poczekalni siedzieli kolejni umówieni i cierpliwi pacjenci, więc szybko podziękował i wyszedł.

      Czasem „symulant” jest osobą towarzyszącą. Mamusia anonsuje dziecko z bólem. Twierdzi, że chłopiec nie sypia po nocach i bardzo cierpi. Dzięki takim opowieściom omija kolejkę. Ból nie może przecież czekać. Mały siada na fotel.

- Który ząbek tobie dokucza- pytam chłopca

- Żaden- z rozbrajającą szczerością odpowiada dziecko.

- No przecież cię bolał- próbuje ratować sytuację mama i znacząco patrzy na syna- nie pamiętasz?

- Wcale mnie nie bolał. To ty zobaczyłaś dziurkę i powiedziałaś, że musimy iść do dentysty- mały dalej pogrąża mamę.

- Już dobrze. Zabezpieczymy dziurkę, która niepokoi mamę i wyznaczymy termin wizyty, by zaplombować tego zęba- oświadczam mamie i udzielam pomocy dziecku.

     Chyba lepiej wychodzą uczciwi pacjenci. Gdy zgłosi się ktoś, komu się spieszy i zależy mu na czasie, a powie o tym szczerze, bez udawania bólów, zawsze znajdziemy miejsce i czas, by satysfakcjonujący obie strony zabieg wykonać. Nie ma to, jak być prawdomównym.

„Kto winien? Bez żartów. Znów kilka słów o...”

     Pisałam, że do tego wrócę, to było pewne, chociaż temat staje się nudny. Ile można mówić i pisać o... higienie? W necie, aż kipi od wiadomości i rad, jak ją utrzymywać. Każdy wie, co powinien robić. Dlaczego tego nie robi? Skąd u licha biorą się ludzie, którzy aż tak bardzo o siebie nie dbają? Czy dzieci nie mają dobrego przykładu w domu? Czy tak jest wszędzie, czy tylko w naszym kraju? Nie chodzi mi tu o zewnętrzne oznaki, bo ludzie są ładnie ubrani, kobiety wymalowane, wypachnione(?), mężczyźni ogoleni. Chodzi o zwykłą, codzienną higienę, czyli używanie wody i mydła, szczoteczek i pasty do zębów. Woda toaletowa naprawdę nie zastąpi mycia, a połączona z brudną skórą wcale ładnie nie pachnie. Spoglądam na ręce. Paznokcie wymalowane, a pod nimi brud. Mężczyźni często jeden paznokieć mają wyjątkowo długi. Nie wiem do czego im on służy, ale żeby był chociaż zadbany. Zaglądam do buzi... Szkoda słów. Siadają na fotel, gdy przed wejściem do gabinetu zgasili właśnie papierosa i sądzą, że tego nikt nie czuje. Zajadają w poczekalni wafelki i chrupki... przed wizytą u dentysty i tłumaczą się, że po plombowaniu jeść nie będą mogli, a są już głodni. 

     Oj, mogłabym wyliczać bez końca! Pewnie nigdy bym tego nie pisała, gdyby nie poruszył mnie jeden przypadek.

-Następny proszę- zawołała jak zwykle Lenka i zaprosiła na fotel.

- W czym mogę pomóc?- zapytałam podchodząc do pacjenta i wsłuchałam się w jego opowieść.

-Mam potworny ból zęba od tygodnia. Chodziłem do dentystów, ale tylko popsuli mi zęby. Plomby wypadają. A teraz boli jak cholera.

-Proszę otworzyć usta- odpowiedziałam bez komentarza i gdy zajrzałam do środka byłam wzburzona- A sobie pan nie ma nic do zarzucenia?

- Ale o co pani pyta?- odrzekł zdziwiony

- O mycie zębów- odparłam- Mówi pan, że to dentyści zniszczyli panu zęby, a ja widzę, że nie dba pan o nie wcale. Czy pan je w ogóle myje?

-No teraz nie myłem, bo boli.

-To od tygodnia pan nie mył? Bo mówił pan, że boli od tygodnia.

-Ale plomby same wypadały- niezręcznie bronił się pacjent- W dość szybkim czasie po założeniu. I oni rozwiercali coraz mocniej.

- Jeżeli nie utrzymywał pan higieny, to nie dziwię się, że wypełnienia wypadały. Plomb bakterie nie jedzą, ale za to niszczą zęba wokół wypełnienia. Nie może pan mówić, że to dentystów wina. My nie rozwiercamy zdrowych zębów, tylko czyścimy już chore, z próchnicy. To bakterie są bezpośrednimi winowajcami, a pośrednim pan, bo nie usuwa pan „niszczycieli” z zębów i dziąseł. Nim zabiorę się za leczenie u pana, przeprowadzimy instruktaż higieny jamy ustnej. Dziś zabezpieczę tego bolącego zęba, a na kolejnej wizycie sprawdzę, jak wywiązuje się pan z zadania dbania o higienę. Zrezygnuję z leczenia pana, jeśli nie zobaczę postępów.- powiedziałam stanowczo.

- Ale ja przecież płacę za leczenie- odparł wzburzony pacjent.

- Tak, za leczenie mi pan płaci, ale nie mam obowiązku czyścić pokarmowych resztek, a zakładanie wypełnień na brudne zęby mija się z celem, bo potem pan znów powie, że plomby wypadły i kolejny dentysta popsuł panu zęby- odpowiedziałam już z irytacją w głosie- przecież to pana zęby. Mnie boleć nie będą. Decyzja należy do pana.

-No dobrze, już dobrze. Będę mył.- łaskawie obiecał pacjent. Nie było mi do śmiechu. Dotrzymałam słowa. Sprawdzałam jak sobie z higieną radzi. Było lepiej z wizyty na wizytę. Przeprowadziliśmy sanację. Mimo początkowych nieporozumień zgłosił się na kontrolę za pół roku.

-Dopięła pani doktor swego, myję teraz regularnie- powiedział z radością

- I żadna plomba nie wyskoczyła?- zapytałam.

-Żadna. No, miała pani rację! Wreszcie zacząłem sam zabiegać o zdrowie.

- Cieszę się, że wszystko jest w najlepszym porządku.- dodałam po kontroli uzębienia.

„Wbrew woli. Czy można pokonać strach?"

    W poczekalni hałas, jakiś płacz, krzyki. Wybiegamy z Lenką z gabinetu.

- Co się dzieje? Dlaczego pan tak ciągnie to dziecko!- wołam widząc mężczyznę szarpiącego się z ośmioletnim chłopcem.

- Narzeka, że boli go ząb, a nie chce iść do dentysty, ale ja mu pokażę kto tu rządzi- wykrzykuje tatuś i dalej na siłę wciąga chłopca w głąb poczekalni.

- Ale to nie jest metoda- stanęłam między chłopcem a ojcem dziecka, a mały szybko ukrył się za mnie- muszę z panem chwilę porozmawiać! Jak masz na imię?- zwróciłam się do małego.

- Sebastian- szlochając odpowiedział chłopiec

- Usiądź tu na chwilkę, tata zaraz wróci- powiedziałam wskazując miejsce dziecku.

    Mały uspokoił się trochę, a ja, za drzwiami gabinetu, przeprowadziłam krótką rozmowę z ojcem Sebastiana. Przekonałam tatę chłopca do współpracy. Potem zaprosiłam do gabinetu dziecko. Weszło niechętnie.

- Sebastianie, nikt tu niczego nie będzie tobie robił na siłę, wbrew twojej woli. Chcę tylko z Tobą porozmawiać- zaczęłam nawiązywać kontakt z dzieckiem.

- Ale ja się boję- powtarzał, jak mantrę malec.

- Wiem. I dlatego najpierw porozmawiamy.

    Dowiedziałam się czego Sebastian boi się najbardziej, potem zapoznałam go z topografią gabinetu, na końcu tego spotkania „pofruwaliśmy” na fotelu i co najważniejsze chłopiec pokazał mi ten bolący ząb. Na szczęście to nic poważnego, więc mogliśmy pracę nad zębem odłożyć do następnej wizyty. Istotne jest to, że rodzic Sebastiana nie przeszkadzał nam w nawiązaniu bliskich relacji i wykazał się godną podziwu cierpliwością. Następna wizyta przebiegała już idealnie, od samego wejścia Sebastiana do poczekalni, aż do jego wyjścia z gabinetu. Mnie spotkała nagroda, słowa, którymi obdarował mnie chłopiec, gdy skończyliśmy zabieg:

- Ale jazda! To wcale nie było straszne. Było „zajefajnie”. Nawet mi się spodobało...- Sebastian mówił to ze zdziwieniem.

    Dla mnie najistotniejszy był fakt, że opanowaliśmy z dzieckiem jego strach, bo z dziećmi trzeba dużo rozmawiać, a przede wszystkim wiele tłumaczyć. To powinno należeć do zadań rodziców (przydałyby się szkoły dla rodziców i dziadków!), ale czasem musi to za nich zrobić dentysta. W każdym razie NIC NA SIŁĘ! Takich podobnych zdarzeń w mojej praktyce mam wiele. Wbrew woli nikt nigdy nikogo nie wyleczył. Z żadnej choroby. Przy każdej terapii musi istnieć współpraca i wzajemne zrozumienie między pacjentem a lekarzem. Powinni stanowić jedną drużynę, po tej samej stronie boiska, bo to choroba jest przeciwnikiem, którego muszą wspólnie pokonać. 

ilustracja: z reklamy oferty pracy :)

„Olimpijskie kółka”

   Pacjent na fotelu. W poczekalni kilka osób czekających w kolejce. Spokój i cisza przerywana tylko dźwiękiem „bormaszyny”, jak pacjenci nazywają nasz sprzęt. Po chwili słyszymy w gabinecie, że poczekalnia wypełniona jest jednym wielkim chichotem.

-Ciekawa jestem dlaczego pacjentom tak wesoło?- zwracam się do Lenki

-Nie mam pojęcia- odpowiada i wygląda do poczekalni. Widzę, że cofa głowę i też ma uśmiech na twarzy.

-??? -pytam wzrokiem

-Sama pani doktor zobaczy- ledwo powstrzymując śmiech odpowiada.

Skończyłam zabieg. Mała chwila przygotowań i Lenka zaprasza następnego pacjenta.

-Pani wejdzie, my poczekamy- chórem mówią ludzie do nowo przybyłej kobiety- ta pani jest z bólem.- zwracają się do Lenki.

W drzwiach gabinetu staje pani owinięta chustą. Widać tylko oczy i odrobinę czoła z... mieniącymi się kółkami na nim. Dziwnie to wygląda. Zapraszam panią na fotel prosząc o zdjęcie chusty.

- Trochę się wstydzę- komunikuje mi pacjentka, ale się uśmiecha.

- Nie ma czego, jesteśmy tu po to, by pomóc.- odpowiadam. I moim oczom ukazują się policzki też opatrzone identycznymi kółkami, na każdym po jednym. Czoło ma tych okrągłych tworów pięć. Wyglądają jak olimpijskie kółka.

-Co się stało?- umieram z ciekawości, odrobinę domyślając się skąd te „ozdoby” na twarzy się wzięły.

-Zęby bolały, sąsiadka powiedziała, że na takie bóle dobre będą bańki i mi je postawiła. A ja się dałam na to namówić, głupia.

-I przestały boleć zęby?- pytam

-A gdzie tam. Tylko teraz dodatkowo nigdzie nie mogę się pokazać, bo... to wygląda śmiesznie.- pacjentka sama z siebie się śmieje.

-Kolorowo- dopowiadam, bo siniaki po bańkach mienią się różnymi barwami, od ciemnego fioletu przez czerwień, zieleń do żółci.

-Na ból zęba zaraz pomożemy, ale siniaki zejść będą musiały same- chyba nie pocieszyłam pacjentki. Swoją drogą to ludzie mają pomysły! Rozumiem, że wiele domowych sposobów jest skutecznych, ale takie coś?

Jak pomóc sobie gdy ząb boli? I chińska metoda!

    O! To jest pytanie, na które mogę udzielać odpowiedzi bez końca. Właściwie sprawa prosta. Bierzemy tabletkę przeciwbólową i łapiemy za telefon szukając stomatologa. Na ból zęba najlepszy jest dentysta. 

    Niestety, ten środek stosowany jest na samym końcu, gdy wszystkie inne sposoby już zawiodą. A jakie? Pomysły pacjentów są tu niezliczone.

    Pierwsza myśl każdego cierpiącego krąży wokół środka, którym można znieczulić dokuczliwy ból. Wielu sięga po alkohol (w różnej postaci). Stosują go zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Od czystego spirytusu, przez wszystkie rodzaje wódek, potem Amol, do denaturatu i wody kolońskiej włącznie. Nie napisałam jeszcze o acetonie, occie itp. chemicznych cudeńkach. Piją i przykładają. To nic, że czasem spalą śluzówkę wokół zęba, to nic, że promile rosną, albo wątroba dokucza - ważna jest chwilowa ulga jakiej doznają i ten kolorowy zawrót głowy.

    Nie wszyscy jednak uznają alkohol, co zatem w zamian ? Lista środków jest długa. Skupię się na najpopularniejszych.

-Następny , z bólem -woła Lenka, moja asystentka

Wchodzi pani z cierpiącym wyrazem twarzy i żali się od progu:

-Dwa tygodnie temu usunięto mi zęba, nic się nie goi, bardzo boli.

-Proszę na fotel, zaraz zobaczymy, jak mogę pomóc- zachęcam pacjentkę. Oglądam ranę. Coś z niej wystaje. Dotykam ostrożnie. Struktura dość miękka. Pociągam. Wychodzi.

-Co to jest?- zastanawiam się głośno- Takie białe, podłużne i... śmierdzące.

-To jest ząbek czosnku- odpowiada pani- czosnek przyśpiesza gojenie, prawda?

-Raczej w tym wypadku gnicie- stwierdzam- zdaje się, że to jest główna przyczyna pani cierpienia.Skąd pani wpadła na taki pomysł?

-Znajoma mi poleciła.

    A truł ktoś zęba tuszem? Ha! Mój małoletni pacjent wystraszył mnie nie na żarty, gdy otworzył buzię. Moim oczom ukazał się nieziemski widok. Cała śluzówka zielona, a ząb prawie czarny. W ubytku tkwił maleńki wacik nasączony właśnie tuszem.

    Z innego zęba musiałam wydobyć wciśnięte ziarenka pieprzu- w tym wypadku głównie znieczuliło, a raczej poraziło język pacjenta, bo ból zęba jak był tak był. Inny dżentelmen prawie ział ogniem, bo wsunął do dziury w zębie siarkę zeskrobaną z zapałek. Dodam, że pacjenci ze skruchą i bardzo nieśmiało przyznawali się do tych wszystkich działań dopiero po szczegółowym śledztwie przeprowadzonym przeze mnie. Prościej byłoby postawić diagnozę znając całą prawdę od razu...

    Rzadziej spotykane środki to: chrzan, musztarda, papryka czy... lakier do paznokci lub popiół i dym z papierosa (te ostatnie nie są takie rzadkie).

    Tak, tak uprzedzałam- bardzo pomysłowi są pacjenci. I tak chętnie udzielają rad współtowarzyszom niedoli. A ja tylko słucham. Słucham i uszom nie wierzę. Robię wielkie oczy, gdy dociera do mnie, że pewien pan, by ulżyć sobie w bólu, opalił nad ogniem zwykłe obcęgi i próbował usunąć zęba. Próbował, bo w końcu nie usunął- złamał tylko koronę, a korzeń tkwił i bolał dalej. Pozostało mi dokończyć sprawę za pacjenta i ratować dodatkowo poparzoną śluzówkę.

    Pranie, akcesoria przydatne przy tej czynności też są przez pacjentów wykorzystywane. Szok? Może już nie będę taka tajemnicza. Opiszę to.

Ten przypadek godny jest utrwalenia! Sobota. Ranek. Do gabinetu wchodzi dziwnie wyglądający, młody, dwudziestokilkuletni człowiek. Ubrany standardowo: jeansy, t-shirt, bluza. Niecodzienny wygląd nadają mu przypięte do płatków usznych klamerki. Tak. Kolorowe (jedna zielona, druga czerwona,trzecia żółta) klamerki do wieszania bielizny. Proszę go na fotel. Nie śmiem pytać dlaczego tak się przyozdobił, ale nie wytrzymuję:

-A te ozdoby na uszach, to jakaś nowa moda?- wyrzucam to jednym tchem z siebie.

-Nieeee! To środek przeciwbólowy, ale chyba mało skuteczny, bo dalej cierpię-poważnie stwierdza pacjent

-Nie bardzo rozumiem?

-No, ucisk na uszy powoduje, że ząb ma przestać boleć. To taka chińska metoda.- objaśnia młody człowiek , a Lenka już się dusi ze śmiechu przy biurku.

    Nie ma co się śmiać! Akupresura znana jest od kilku tysięcy lat, ale uciski i masaż to nie to samo, co mocno przypięte do uszu klamry. Gdy ząb boli mamy "jazz".

ilustracja: Adamus 75 "teeth band"
http://www.digart.pl/praca/2958618/teeth_band.html