„Pierwsza lekcja”

     Pewien temat opracowałam już bardzo dawno temu. Przed jego publikacją powstrzymywało mnie stare polskie porzekadło: „nie wywołuj wilka z lasu”. Niech sobie w tym lesie siedzi. Postawa Japończyków, którzy zachowują zimną krew w skrajnych sytuacjach, takich nie do przewidzenia, bardzo mi zaimponowała. Też chciałabym tak umieć (ja tu o tej „zimnej krwi”). Trudno porównywać tsunami i trzęsienia ziemi do stanów nagłych w gabinecie, ale wierzcie mi, że dla lekarza czy pacjenta, który właśnie traci przytomność albo mdleje, jest to także skrajne, graniczne wydarzenie. Każdy lekarz teoretycznie jest przygotowany na to, by udzielić odpowiedniej pomocy medycznej. I jej udziela, gdy jest konieczna. Najczęściej z takimi stanami stykają się lekarze ratownictwa medycznego, lekarze oddziałów intensywnej opieki medycznej, anestezjolodzy, chirurdzy- to właściwie jest ich chleb powszedni. W innych specjalnościach o wiele rzadziej zdarzają się nagłe stany. Stomatolodzy spotykają się głównie z omdleniami, ale bywają też poważniejsze sytuacje.      

    W swojej zawodowej karierze miałam dwa takie przypadki. Jeden trafił mi się na samym początku mojej przygody ze stomatologią, jakieś dwadzieścia pięć lat temu. Był jak prawdziwy chrzest, a ja byłam mokrusieńka. Pamiętam to jednak tak, jakby to było wczoraj. Był dzień wolny od pracy. Do mieszkania trafił mężczyzna, który poprosił mnie o pomoc. Byłam umówiona z koleżanką, ale szybko zawiadomiłam ją, że spóźnię się trochę. Poszliśmy do gabinetu. Jak zwykle wykonałam badanie stomatologiczne, postawiłam diagnozę: ząb do usunięcia. Przeprowadziłam rutynowy wywiad, znieczuliłam. Nic się nie działo złego.           Usunęłam zęba. Wyszedł jak z masła. Sięgnęłam po tampony. Sama byłam, więc nie miał mi ich kto podać. Gdy odwróciłam się do pacjenta ze zdziwieniem stwierdziłam, że nie ma go na fotelu. To były ułamki sekund. Pacjent leżał na podłodze. Zsunął się z fotela. Natychmiast przystąpiłam do wszystkich koniecznych czynności i dodatkowo zaczęłam się modlić o to, by ktoś, chociaż przypadkiem, zajrzał do gabinetu, bo byłam tam sama z nieprzytomnym pacjentem. Wybór trudny. Być przy nim, czy przerwać czynności i biec po pomoc. Właśnie biec, bo komórek wtedy nie było! Stacjonarne telefony mieli zakładać na osiedlu dopiero za kilka miesięcy. W pobliżu gabinetu stała tylko budka telefoniczna. Co mówi na to Hipokrates? Nie wiem, czy przewidywał takie sytuacje. Opatrzność jednak czuwała nade mną, koleżanka zaniepokojona moją długą nieobecnością zajrzała do gabinetu. Zostałam przy pacjencie, a ona dzwoniła z budki na Pogotowie Ratunkowe. Działałam jak maszyna. Wykonywałam czynności automatycznie, jednak nie nazwałabym tego „zimną krwią”, myślałam, że serce wyskoczy ze mnie i stanie obok. Pacjent zdążył odzyskać przytomność nim pomoc przybyła, ze mnie lały się siódme poty. Dobrze, że zawału nie dostałam. Czy to był pech, czy szczęście?

     Wszystko to stało się przez jedną małą kroplę krwi na języku! Pacjent miał „hobby”. Zawsze „robił odjazd”, gdy zobaczył lub poczuł krew. Niestety nie poinformował mnie o tym wcześniej, nie uprzedził. Dostałam pierwszą lekcję. Już nigdy potem nie pracowałam sama. Zawsze towarzyszyła mi asystentka. No i założyli telefony! A teraz na szczęście są komórki.

„Rodzicom czasu ciągle brak...”

     Nie zawsze w gabinecie szkolnym wyglądało tak różowo i „kosmicznie”, jak w poście niżej. Zdarzały się też przypadki skomplikowane. Najtrudniejsza wtedy była współpraca z rodzicami. W jednej „z piątek”, o których pisałam w „Tańczącym z wiertłami”, trafił się chłopiec, który przybył do szkoły z innej miejscowości, gdzie prawdopodobnie nie było lekarza szkolnego i nie był on wcześniej objęty „planowym leczeniem”. Stan uzębienia tego dwunastolatka przedstawiał się tragicznie. Były to wczesne lata osiemdziesiąte. „Evicrol”- czeski composit do odbudowy zębów- posiadały tylko jednostki specjalistyczne, a chłopiec miał półksiężyce zamiast zębów siecznych. Wyleczyłam trzonowce i przedtrzonowce, ale co zrobić z zębami siecznymi ? Postanowiłam wysłać dziecko tam, gdzie najlepszymi materiałami dostępnymi wtedy oficjalnie w Polsce (prywatne gabinety potajemnie i z wielkimi trudnościami sprowadzały masy kompozycyjne z Zachodu) odbudują dziecku utracone tkanki zębów. Jeszcze nie wiedziałam, że zaczęła się moja gehenna. Pisemne prośby o skontaktowanie się rodziców ze mną pozostawały bez odpowiedzi. Zdobyłam numer telefonu do zakładu pracy matki dziecka i wreszcie się z nią mogłam rozmówić:

- Dzień dobry. Dzwonię z gabinetu szkolnego. Pani syn potrzebuje pomocy specjalistycznej...- zaczęłam zdanie, ale kobieta przerwała.

- To pani sprawa- usłyszałam jej zniecierpliwiony głos.- Ja nie mam czasu, a pani jest lekarzem.

- Moja? - zdziwiłam się bardzo.- Przecież to pani dziecko, nie moje. Trzeba z synem pojechać do poradni specjalistycznej.

- Nie mogę, nie mam urlopu i pieniędzy na dojazd- odparła matka.

- To da się załatwić. Dostanie pani zwolnienie lekarskie (opiekę nad dzieckiem) i zwrot kosztów podróży.

- No chyba, że tak.- Łaskawie zgodziła się moja rozmówczyni.

     Mamy teraz dwudziesty pierwszy wiek, ale nastawienie niektórych rodziców niewiele się zmieniło, mimo iż od tamtego czasu upłynęło prawie trzydzieści lat. Nie ma już planowego leczenia. Nie ma gabinetów w szkołach. Nie ma też zwrotów kosztów podróży. Kontrakty na "leczenie dzieci i młodzieży do osiemnastego roku życia" nie są w stanie zabezpieczyć młodego pokolenia, bo jest tych kontraktów za mało. Wtedy na jedną szkołę przypadał jeden lekarz. Miał pod opieką 700 do 1300 dzieci. Teraz jeden kontrakt w powiecie obsługuje kilka tysięcy małych pacjentów (u nas około 4000). Teoretycznie powinny znajdować też pomoc u lekarzy mających kontrakt "ogólnostomatologiczny", ale tak się nie dzieje. Owszem, gdy ząb boli, udzielą pomocy, ale z pewnością nie są to regularne wizyty i planowe leczenie. Obecnie znacznie częściej trafiają się takie przypadki, jak ten omawiany wyżej, ten sprzed trzydziestu lat. Stan uzębienia naszych milusińskich pozostawia wiele do życzenia. Fakt, posiadamy teraz cudowne materiały i potrafimy poradzić sobie z mocno zniszczonymi zębami. Problem w tym, że wiele dzieci nie trafia wcale do stomatologa, bo nie ma z nimi kto przyjść. Odpowiedzialność za uzębienie dzieci ponoszą rodzice, ale pracując mają ograniczone możliwości dotarcia do gabinetów ze swoimi pociechami. Sprawa wydaje się być nierozwiązywalna. Wylaliśmy dziecko z kąpielą likwidując tzw. „medycynę szkolną”. I nikt nie jest tym zainteresowany. NFZ tłumaczy się małym zainteresowaniem dentystów tą specjalnością. Pewnie, bo te kontrakty nie są opłacalne, zdecydowanie korzystniej jest mieć kontrakt ogólnostomatologiczny. Dzieci nie zrobią pikiety pod Sejmem.

ilustracja: Salvador Dali " Persistence of Time"

„Super talent i spisek... czyli moje Gwiazdy”

    Mogłabym z powodzeniem być odkrywcą talentów, wielkich talentów. Aktorstwo niektórych pociech przerasta najwybitniejszych. Plejada GWIAZD. Wojtuś, czterolatek, mamę nabierał za każdym razem. Udawał silny ból zębów. To naprawdę sztuka. Mama dzwoniła do mnie i szybko reagowałyśmy. Nie mijała godzina, a Wojtuś przekraczał próg gabinetu i witał się ze mną serdecznie. Nie wyglądał na cierpiącego. Pozory mogły jednak mylić.

- Który to ząbek tobie dokucza? Zaraz się z nim rozprawię, że nie daje tobie spokoju- mówiłam i oglądałam uzębienie chłopca. Problem był spory, bo wszystkie zęby miał zdrowe.

- Już mnie nie boli- odpowiadał chłopiec i grzecznie pytał- czy mogę windą w górę pojechać?

- Jasne, że pojedziemy, ale Wojtusiu powiedz mi, kiedy on boli i z której strony?- nie dawałam za wygraną

- Nie wiem już. Teraz nie boli. Ale pojedziemy w górę?- był uparty

- Pojedziemy- odpowiedziałam i obserwowałam malca, gdy fotel się podnosił. Ileż szczęścia widziałam na jego twarzy. Gdy fotel podążał w dół Wojtek zapytał:

- A nagrodę dostanę, bo ładnie otwierałem buzię?

- Dostaniesz, bo ładnie otwierasz buzię, ale wiesz, że nie wolno kłamać?- odpowiedziałam.

- Myśli pani doktor, że on nas nabiera?- zaniepokoiła się mama chłopca.

- Tak sądzę, ale zobaczymy- odrzekłam mamie- Bardzo panią proszę, jeżeli ból się powtórzy, niech synek w tym momencie pokaże pani, które miejsce go boli. To bardzo ważne.

Trzydzieści metrów od gabinetu jest plac zabaw. Po wizycie Wojtek jeszcze poszalał na huśtawce.

Nie minęły dwa tygodnie od naszego spotkania, a chłopiec znowu „z bólami” przyjechał. Tym razem, tak by dziecko nie słyszało wypytałam mamę, o który to ząb chodzi. Według jej relacji miała to być górna lewa piątka.

- Myślę, że ten drań ci dokucza- powiedziałam lekko stukając w piątkę dolną prawą.

- No! Ten.- potwierdził malec, ale nie zareagował na pukanie w żaden sposób.

Zapukałam potem w ten wskazany przez kobietę. Też nie było reakcji. Zapomniał znów, który to ząb bolał. Nabrałam pewności, że chłopiec zmyśla. Tak jednak sugestywnie udawał bóle gdy był w domu, że mama, chociaż już wiedziała o planach syna, dla spokoju sumienia przywoziła chłopca, by się upewnić, czy nic się nie dzieje. A nie działo się nic. Po co to robił? Dziś już wiemy. Jeżdżenie na fotelu, nagrody za dzielność i plac zabaw były motywatorami przyjazdów i częstych wizyt. Uknułyśmy spisek. Ustaliłyśmy z mamą, że przy kolejnej scenie „z bólami” nie będzie żadnych „nagród”. I konsekwentnie to przeprowadziłyśmy tłumacząc jednocześnie chłopcu, że tak nie wolno zmyślać. Ustaliłyśmy też, że mama chłopca przyjedzie za parę dni tylko na plac zabaw, by dziecko bez przeszkód mogło się pobawić i nie wiązało tego z wizytą u dentysty. Pomogło. Bóle się skończyły.

"A Hipokrates tylko łapie się za głowę"- część druga

     W Przysiędze Hipokratesa jest mowa o stosunku do Mistrzów, czyli nauczycieli zawodu, o zasadach dydaktyki sztuki medycznej i etyki zawodowej. O tajemnicy lekarskiej i wreszcie o wynagrodzeniu za taką czy inną postawę.

     Jak widzicie nie ma tu słowa (ani w Przysiędze Hipokratesa, ani w Przyrzeczeniu) o powołaniu czy misji do spełnienia. Nie ma też słowa o tym, że lekarze powinni pracować "za darmo", a najczęściej w takim kontekście używa się sloganu i wypomina nam Hipokratesa, czy robi porównania do doktora Judyma. Wiem, że lekarze w znakomitej większości przysięgi dotrzymują i chociaż za to powinni "w szczęśliwości wieść życie i błogich owoców swej sztuki używać w obfitości" często bywa tak, że "wręcz przeciwnej doznają doli". Nie narzekam tutaj, tylko

zastanawiam się, co miał na myśli czytelnik zadając mi pytanie: "...a co z przysięgą?" I co chciał mi w ten sposób przekazać? Polski system ochrony zdrowia jest niewydolny, wszyscy o tym wiedzą. I pacjenci i szeregowi lekarze.

     Przeczytałam przed laty świetny tekst napisany przez panią Krystynę Knypl pt.”Pożegnajmy doktora Judyma”. Odnalazłam go teraz w necie. Właściwie fragment zatytułowany: „Powtórka z literatury” mógłby starczyć za odpowiedź czytelnikowi, który zadał mi pytanie: „...dlaczego dzisiaj nie ma doktora Judyma?”. 

http://www.nil.org.pl/xml/nil/gazeta/numery/n2006/n200607/n20060711

     Od siebie dodam jednak, że problemów do rozwiązania jest wiele. By wszystko funkcjonowało zgodnie z oczekiwaniami pacjentów i lekarzy potrzeba głębokich zmian w systemie ochrony zdrowia i w świadomości całego społeczeństwa. Stąd już blisko do polityki, której z rozmysłem unikam, bo lekarz powinien być apolityczny i prospołeczny. To właśnie politycy budują nam systemy. Może i oni powinni posługiwać się etyką? Wszak też ślubują przed Narodem. 

I znowu zrobiło się poważnie, a miał to być blog „lekki, łatwy i przyjemny”. Może w następnym poście się uda?

"A Hipokrates tylko łapie się za głowę"- część pierwsza

motto: „Owcę można strzyc wielokrotnie, ale

             obedrzeć ze skóry można ją tylko raz.”

przysłowie irlandzkie

     Obiecałam, że pewnym mailem z pytaniem o przysięgę Hipokratesa i o to, dlaczego dr Judyma dziś nie ma, zajmę się w odrębnym poście.

     Dostaję gęsiej skórki, włos jeży mi się na głowie, a serce orbituje, gdy ktoś w rozmowie ze mną, utyskując na lekarzy zaczyna od ... owej przysięgi, a kończy Judymem. Próby wyczerpania tego tematu spełzłyby na niczym, bo to tak, jakby pić wodę z oceanu łyżeczką. Pragnę więc tu tylko zasygnalizować sprawy, niejasne dla wielu. Żadnej rewelacji nie będzie.

     Przysięga Hipokratesa była to przysięga składana przez lekarzy w starożytności, zawierała podstawy dzisiejszej etyki lekarskiej, nie jest tożsama, bo być nie może (postęp medycyny, inżynieria genetyczna, zwykłe problemy, takie jak trzy zgłoszenia a jedna karetka, dwa noworodki i jeden inkubator, trzy pilne operacje, a tylko jedna sala operacyjna lub czterech pacjentów z bólem zęba jednocześnie, a w poczekalni zapisani pacjenci, którzy czekają na usługę ponad miesiąc) z treścią obowiązującego dzisiejszych lekarzy Przyrzeczenia Lekarskiego. Może kogoś zainteresuje jej treść, nim znów zapyta: "a co z przysięgą?".

Oto tekst Przysięgi Hipokratesa:

Przysięgam Apollinowi lekarzowi, Eskulapowi, Hygiei i Panakei, wszystkim bogom i boginiom, biorąc ich na świadków, jako przysięgi tej i zobowiązań następujących dochowam ściśle według sił moich.

Mojego nauczyciela w sztuce lekarskiej na równi z rodzicem moim szanować będę, moje mienie z nim podzielać, a w przypadku, czegokolwiek zapotrzebuje, z wdzięcznym sercem dostarczać mu będę; dzieci jego za rodzonych braci uważać, a na żądanie uczyć je będę sztuki lekarskiej bez wynagrodzenia i bez jakiegokolwiek z ich strony zobowiązania.

Prawideł sztuki, wykład jej ustny i całą naukę właściwą wygłaszać będę moim synom, mojego nauczyciela synom i innym przysięgą lekarską związanym uczniom, oprócz tych nikomu więcej.

Sposób życia urządzać będę chorym dla ich dobra podług sił moich i zdolności, dalekim będąc od wszelkiego uszkodzenia i krzywdy wszelakiej. Nigdy nikomu, ani na żądanie, ani na prośby niczyje, nie podam trucizny, ani też nigdy takiego sam nie powezmę zamiaru, jak również nie udzielę żadnej niewieście środka poronnego. W czystości i niewinności zachowam życie swoje i sztukę swoją.

Do czyjegokolwiek domu wnijdę, celem wejścia mojego będzie jedynie dobro chorego, jako nigdy kierować mną nie będzie rozmyślne bezprawie, ani występek, ani chęć lubieżna, bądź względem niewiasty, bądź względem mężczyzny, ani wolnych, ani niewolników.

Cokolwiek podczas pełnienia obowiązków zawodu mojego, a nawet poza obrębem czynności lekarskich, w życiu ludzkim zobaczyłbym lub posłyszał, co rozgłaszane być nie potrzebuje, przechowam w milczeniu, nigdy nikomu nie wydając tego.

Jeżeli przysięgi tej dotrzymam w świętości i w niczym jej nie naruszę, oby mi było wolno w szczęśliwości i poważaniu wszystkich ludzi wieść życie po wsze czasy i błogich owoców sztuki mojej używać w obfitości; jeżeli naruszę przysięgę tę i stanę się wiarołomny, przeciwnej niech doznam doli.

Hipokrates z Kos (460-377p.n.e.)

"Historia medycyny"

pod red. prof. dr hab. med. Tadeusza Brzezińskiego, PZWL, W-wa 1988, str. 57

     Wbrew powszechnej opinii jej autorem nie był sam Hipokrates, lecz jego uczniowie należący do kręgu pitagorejczyków. Zaś samo sformułowanie podstawowych zasad etycznych zawodu lekarza wielu przypisuje Imhotepowi.

     Po zbrodniach dokonanych przez lekarzy niemieckich podczas II wojny światowej, Światowa Organizacja Lekarzy podczas swojego zjazdu w Genewie w 1948 r. opracowała nowożytną wersję przysięgi – deklarację genewską, zmienianą następnie w latach 1968, 1983, 1994 i 2005.

     W Polsce obowiązuje obecnie Przyrzeczenie Lekarskie, stanowiące część Kodeksu Etyki Lekarskiej uchwalonego przez Krajowy Zjazd Lekarzy, nawiązujące treścią do wyżej wymienionej deklaracji genewskiej. Brzmi ono:

Przyjmuję z szacunkiem i wdzięcznością dla moich Mistrzów nadany mi tytuł lekarza i w pełni świadomy związanych z nim obowiązków przyrzekam:

* obowiązki te sumiennie spełniać;

* służyć życiu i zdrowiu ludzkiemu;

* według najlepszej mej wiedzy przeciwdziałać cierpieniu i zapobiegać chorobom, a chorym nieść pomoc bez żadnych różnic, takich jak: rasa, religia, narodowość, poglądy polityczne, stan majątkowy i inne, mając na celu wyłącznie ich dobro i okazując im należny szacunek;

* nie nadużywać ich zaufania i dochować tajemnicy lekarskiej nawet po śmierci chorego;

* strzec godności stanu lekarskiego i niczym jej nie splamić, a do kolegów lekarzy odnosić się z należną im życzliwością, nie podważając zaufania do nich, jednak postępując bezstronnie i mając na względzie dobro chorych;

* stale poszerzać swą wiedzę lekarską i podawać do wiadomości świata lekarskiego wszystko to, co uda mi się wynaleźć i udoskonalić.

PRZYRZEKAM TO UROCZYŚCIE!

Cdn.

„Na własnej skórze.”

     „A nie mówiłam?...” Tak właśnie chciałabym zakrzyknąć, ale tego nie zrobię. Nie przepadam za tym zwrotem. Odezwał się do mnie pan Mariusz. Jeżeli nie wiecie o kim mówię, odsyłam do postu pt.”Esteta”

Zaskoczył mnie tym, że tak szybko. Telefon odebrała Lenka.

- Tu mówi Mariusz K. Czy mogę umówić się na wizytę?

- Zawsze można umówić się na wizytę- rezolutnie odparła Lenka.

- No tak, ale ja muszę przeprosić panią doktor i nie wiem, czy zechce mnie przyjąć, bo będę miał olbrzymią prośbę.

- Wszystko zależy od tego, czego pan oczekuje, może ja oddam słuchawkę pani doktor- zadecydowała asystentka podając mi komórkę.

-Słucham.- odezwałam się krótko.

- Najpierw chcę panią przeprosić, że nie posłuchałem rady i wyglądało to tak, jakbym się na panią doktor obraził...- zaczął, ale mu przerwałam.

- Nie ma mnie pan za co przepraszać. Przedstawiłam tylko swoje zdanie. Wybór zawsze należy do pacjenta. Przecież mogłam się mylić. Proszę mi tylko powiedzieć, czy zrobił pan te korony?

- Nie. Zrobiłem jedną licówkę z boku, na próbę.

- I ten lekarz się na to zgodził? Na próbę?

- Tak. Ale nie wygląda najlepiej i źle się z nią czuję, przeszkadza mi. Nie ma dobrego kształtu. Inaczej to sobie wyobrażałem. Chciałbym, aby mi pani doktor coś z tym zrobiła, bo nie jestem zadowolony.

- Który ząb został pokryty licówką?

- Czwórkę wybrałem, bo chciałem zobaczyć, jak to będzie.

- I co ja mam z panem począć, panie Mariuszu? Zastanawiam się. Nie wiem, czy dobrze robię, że zgadzam się tym zająć. Muszę to najpierw zobaczyć, wtedy zadecyduję i poszukamy najlepszego rozwiązania. Daję panią Lenkę, uzgodni z panem termin wizyty.

     Pan Mariusz ustalał daty, a ja zatopiłam się w swoich myślach. Nie umiemy właściwie korzystać z rad. Nie uczymy się nigdy z cudzych doświadczeń, zawsze musimy sprawdzić na własnej skórze, choćby miało to nas kosztować wiele. A często nawet własne doświadczenia nie wystarczają, by drugi raz nie popełniać tych samych błędów. Czas zmienia nasze spojrzenie, ale i tak nie wiemy, czy jest ono właściwe, dopóki kropla nie spadnie właśnie na nas. Pan Mariusz nie jest wyjątkiem.

„Dentyści dentystom leczą zęby”

     Pacjenci często zadają mi pytanie takiej treści:

- A kto pani doktor leczy zęby?

- Koledzy- odpowiadam- głównie koledzy dentyści.

O wyjątkowych sytuacjach już raczej nie wspominam swoim pacjentom, chociaż bywały nagłe przypadki, tu przyznaję się bez bicia, gdy sama sobie udzielałam pomocy. Zakładałam sobie opatrunki czy podawałam sobie znieczulenie, by dotrwać do wizyty właściwej. Mniej boli, gdy sami siebie szczypiemy, niż gdy nas ktoś szczypie. Takich scen nie powstydziłby się Rowan Atkinson i z lubością opisałby je Woody Allen. Mnie brakuje wtedy rąk, i nawet dłonie Lenki są mało przydatne, bo trzęsą się ze śmiechu wraz z całą osobą mojej asystentki. Jednak w 99,9% przypadków to dentyści dentystom leczą zęby. Stomatolog na fotelu jest bardzo szczególnym pacjentem.

     Jedni są odważni i charakteryzują się postawą Stefcia Burczymuchy, „ja niczego się nie boję, choćby niedźwiedź to dostoję”... Drudzy są najbardziej bojaźliwymi z bojaźliwych. Nie ma co ukrywać, to trudni pacjenci. Głównie dlatego, że próbują nie wychodzić z roli lekarza prowadzącego, starają się kierować rękami dentysty wykonującego zabieg.

Kiedyś, dużo starsza ode mnie koleżanka siadając na fotel zaordynowała:

- Bez wiercenia proszę, zakleić i już.

- Ależ pani doktor, ja tak nie mogę. Trzeba oczyścić ubytek.- protestowałam.

- Nic mi nie będzie. Nie lubię wiercenia- oświadczyła.

- A kto je lubi? Tak troszeczkę jednak muszę- przekonałam ją z trudem.

     Nie tylko ja próbowałam udzielać samej sobie pomocy. Któregoś dnia dotarła do mojego gabinetu pani doktor, która podjęła próbę usunięcia sobie zęba. Niesamowita kobieta, nie odważyłabym się wykonywać takiego zabiegu. Pani doktor zaryzykowała, ale niestety, nie dała rady.

- Nadwichnęłam sobie czwórkę, skurczybyk nie wyszedł- powiedziała siadając na fotel

Dodałam więc znieczulenia i skończyłam usuwanie. Podziwiałam desperację i odwagę pani doktor.

     Inny przypadek, który dostarczył mi traumatycznych przeżyć zdarzył się dawno temu. Było to w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Pewna pani doktor, będąca już na emeryturze, zszokowała mnie i chyba lekko przeraziła (bo sama należę do tych bojaźliwych). Miała ząb do leczenia kanałowego. Usunięcie miazgi zęba to nieprzyjemny zabieg.

-Proszę znieczulenie- zwróciłam się do Lenki, by przygotowała strzykawkę.

- Boże broń, nie chcę żadnego znieczulenia- oświadczyła pacjentka

- Ależ pani doktor, przecież pani wie, to jest przykre- podjęłam negocjacje- nie chcę być sadystą.

- To nie jest takie straszne. Moi pacjenci to wytrzymują, to i ja wytrzymam- usłyszałam w odpowiedzi.

Żadne prośby nie przyniosły rezultatu. Ze łzami w oczach prosiłam pacjentkę o to, bym mogła podać jej znieczulenie. Była nieprzejednana i twarda, jak skała. Musiałam wykonać zabieg bez środków znieczulających. Śmieszne, ale to ja się bardziej bałam i trzęsłam niż pani doktor będąca pacjentką. Jak żywe stanęły mi przed oczami sceny z mojego dzieciństwa! Bo dentysta, gdy byłam uczniem podstawówki, kojarzył mi się z najgorszym katem, właśnie przez takie zabiegi. Pomyślałam wtedy sobie, że w życiu nie usiadłabym do niej na fotel. Nie przeżyłabym tego, a ona ani drgnęła. Co za kobieta!

     Ten post uświadomił mi, że chyba nadszedł moment, bym znów wybrała się na kontrolę swojego uzębienia do kolegi. Trzymajcie kciuki! Gdy siądę mu na fotel moje myśli powędrują bardzo daleko. I cały czas będę sobie przypominała to wspaniałe uczucie, które zawsze towarzyszy mi, gdy już opuszczam gabinet- uczucie zwycięstwa nad samym sobą i strachem, który większości z nas nie jest obcy w takich sytuacjach.

Ps. Dzisiaj wszyscy żyją Japonią. To wstrząsające. Najgorsza jest bezsilność i niemożność, a wobec praw natury jesteśmy bezsilni. Nasze myśli biegną do Kraju Kwitnącej Wiśni. Gdybyż tak można było zatrzymać tsunami.

„Motylek, czyli wejście smoka i prawo wyboru”

     Mamy skłonność do szufladkowania. Ale tak już jest, że w natłoku informacji staramy się wszystko porządkować. Tam cyfry, a tam litery, tu geografia, a tam chemia. Tu sztuka, a tam codzienność. Podobnie jest z klasyfikacją ludzi. Tych lubimy, a tych nie, a ci są nam obojętni. I mnie nie udało się obejść takich podziałów. Siłą rzeczy mam stałych i wiernych pacjentów oraz takich, którzy pojawiają się sporadycznie (tylko z bólem!). Bywają jednorazowi, przypadkowi i są też tak zwane „motylki”. Motylki? Jeszcze wiosny nie ma, ale te „motylki” są całoroczne. To tacy pacjenci, którzy fruwają z kwiatka na kwiatek, tzn. od jednego dentysty do drugiego ( z innymi specjalnościami lekarskimi rzecz ma się podobnie). Przelecą tak kilka gabinetów, a potem wracają i znów wędrują.

     Przed laty takim motylkiem była pani Agata. Nie byłoby w tym nic złego, gdyby chociaż jednego zęba leczyła u jednego dentysty, ale nie... Ten jeden ząb pani Agaty leczyło czterech stomatologów naraz! Na jednej wizycie zakładałam lekarstwo, a na kolejnej inne wyciągałam z zęba reagującego już bardzo chimerycznie. W końcu nie wytrzymałam.

- Pani Agato, tak nie można. Nie uda się nikomu z nas wyleczyć tego zęba, jak tak dalej pójdzie. Powinien jeden lekarz wziąć za niego odpowiedzialność! Musi pani wybrać. Nie mówię, że mnie, ale niech prowadzi leczenie jeden lekarz.

- A skąd pani doktor wie, że byłam u kogoś innego? - naiwnie zapytała pacjentka.

- Bo widzę – odpowiedziałam z rezygnacją- i inni, do których pani trafia też widzą.

- No dobrze, będę chodziła teraz tylko do pani- zadeklarowała pani Agata. I rzeczywiście. Dwa następne zabiegi wyglądały w porządku, czyli wyciągałam to, co zakładałam. Niestety, chociaż była poprawa, zmiana goiła się opornie, a tu pacjentka miała wyjechać na trzy tygodnie. Postanowiłam założyć nowy lek i wykonać kontrolne zdjęcie rtg na dzień przed wyjazdem pani Agaty. W porównaniu z pierwszym zdjęciem rtg zmiana wyraźnie się zmniejszyła, ale na wygojenie potrzebowałyśmy jeszcze trochę czasu. Jakie to szczęście, że „COŚ” (czyli moja intuicja) podpowiedziało mi, bym strzeliła tę fotkę! Dlaczego? Trzy tygodnie minęły szybko i...

- Pani doktor, ząb mnie teraz boli! Niech pani zobaczy, co mi pani zrobiła. Co teraz pani proponuje?- pani Agata zawitała do gabinetu po powrocie z podróży i zwróciła się do mnie z pretensją w głosie, rzucając na biurko kolejne zdjęcie rtg naszego zęba.

     Obejrzałam je spokojnie. Wyjęłam z kartoteki poprzednie dwa zdjęcia i wszystkie trzy umieściłam na negatoskopie (urządzeniu do oglądania zdjęć rtg). Na dwóch moich zdjęciach kanał zęba był „pusty”, na zdjęciu pani Agaty kanał został wypełniony i przepełniony, niestety.

- Pani Agato! Gdzie pani wypełniała tego zęba? Bo nie u mnie! Ząb, gdy pani wyjeżdżała, nie nadawał się jeszcze do skończenia, ale była nadzieja. Teraz nadaje się tylko do usunięcia.

- Jak byłam w sanatorium, to chciałam sobie skończyć to leczenie, bo tak długo już trwało, a przecież było już dobrze, sama pani mówiła, że jest poprawa. Tam mi wypełniono. Wiem, źle zrobiłam, ale może coś jeszcze uda się z tym zrobić?- zaczęła niby skruszona.

- Nie sądzę. Musi pani poszukać sobie dentysty. Rezygnuję ze współpracy z panią. Pani ma prawo wyboru lekarza, ale i ja, w tym przypadku, mam prawo wyboru pacjenta.

- To może pani zrobi mi tego drugiego zęba?- próbowała zagaić i załagodzić swoje „wejście smoka”.

- Niczego u pani nie będę już nigdy zaczynać, proszę poszukać innego dentysty, jest ich wielu w okolicy.- ostro zakończyłam rozmowę.

Nosił "motylek" razy kilka, ...aż wreszcie ponieśli „motylka”.

„Proteza, ach proteza”

     To jasne! Najlepiej jest mieć własne i zdrowe zęby! Niestety, uwarunkowania genetyczne, nawyki żywieniowe już od wczesnego dzieciństwa, nawyki higieniczne i sto innych względów powodują, że nie każdy ma to szczęście, by zachować swoje uzębienie do późnej starości. Pozostaje nam leczenie zębów i przy brakach zębowych ich uzupełnianie. Sposobów na uzupełnienia jest wiele, choćby implanty (jeżeli nas na nie stać), mosty (gdy są warunki w jamie ustnej, no i to także nie jest tanie rozwiązanie) lub protezy.

- Bez zębów nie można chodzić – mówią pacjenci

- Można, przecież chodzimy na nogach- odpowiada mój kolega protetyk- ale bez zębów nie można jeść, ani się uśmiechać, a to jest nie mniej ważne.

Największym problemem jest akceptacja i czas na adaptację protez. Różni pacjenci różnie sobie z tym radzą. Chyba ważnym jest, by na początek dentysta uprzedził pacjenta o uciążliwościach związanych z protezą, bo to jest podobne do noszenia innych protez, np. ręki czy nogi. Najpierw musi nastąpić pogodzenie się pacjenta z utratą danego narządu, potem powinna wystąpić chęć zastąpienia go protezą. W dalszej kolejności trzeba nauczyć się tym posługiwać. Nikt od razu nie posługuje się protezą jak własnym narządem. To przychodzi z czasem. Zdarza się, że nowe protezy wymagają korekt. To należy do dentysty wykonującego protezę, ale pacjent musi się z tym zgłosić. Robienie sobie zębów, by leżały w szufladzie jest bez sensu. Spotykam się z tym, że ludzie mają tzw. „kościołowe” uzupełnienia- ubierają je tylko na wyjście z domu, od święta. Należy też pamiętać o tym, że proteza, nawet noszona, może nie pasować, kiedy chudniemy sporo i gwałtownie (staje się luźna) lub tyjemy (wtedy uwiera, jest za ciasna). Akceptacja ciała obcego jest bardzo istotna. Miałam kiedyś pacjenta, który przyniósł mi w woreczku osiemnaście protez. Szok.

- Może pani mi zrobi dobrą protezę, bo te wszystkie są na szmelc- zagaił

- Jednemu dentyście, no dwóm, nawet trzem mogło coś nie wyjść, ale żeby wszystkim? Tu gdzie indziej leży przyczyna, proszę pana- odpowiedziałam wtedy- proszę znaleźć mi tę, która była robiona ostatnio.

Wytłumaczyłam mu na czym wszystko polega- na braku jego akceptacji.

- Chyba pani ma rację, ja się tych zębów brzydzę.- odrzekł

Popracowaliśmy wtedy nad jego odczuciami. Głównym moim argumentem było dokładne wyjaśnienie pacjentowi, jak powstaje proteza i, że jest robiona na miarę, tylko dla niego. Jest to sztuczne tworzywo, bo pacjent wyobrażał sobie, że zęby w protezie są naturalne (czyli cudze). W końcu udało się przełamać niechęć mężczyzny. Dopasowałam ostatnią z robionych dla niego protez i dość długo pilotowałam jego proces adaptacji do nowych warunków. Skończyło się szczęśliwie. Są pacjenci, którzy właśnie z adaptacją mają problem i swoje sposoby na jego rozwiązanie. Z chęcią wysłuchuję opowieści o tych metodach, bo bardzo wzbogacają moją książkową wiedzę. Kilka z nich było szokujących. Opowiem tu o tym. Oczywiście nie polecam, ale podam jako ciekawostkę. Pewna pani miała bardzo silne odruchy. W całym procesie przygotowywania protezy. Byłam załamana. Nie wierzyłam, że poradzi sobie z adaptacją, ale pacjentka przekonywała mnie, że będzie dobrze. Rany, zamiast ja pocieszać kobietę, to ona mnie podtrzymywała na duchu swoją wiarą w sukces przedsięwzięcia. Porażka. Nadszedł dzień osadzenia protezy. Pacjentka pracę odebrała, ale po chwili włożyła ją... do kieszeni. Gdy zaprotestowałam odrzekła:

- Jutro, na korektę, zgłoszę się z protezą w buzi, zobaczy pani doktor.

I rzeczywiście. Korekta odbyła się planowo i bez specjalnych sensacji. Nie mogłam wyjść z podziwu dla kobiety i jej samozaparcia. Zdradziła mi swój sekret, który wprawił mnie w zdumienie. Gdy wyszła z gabinetu skierowała się prosto do przyjaciółki, z którą wcześniej była umówiona. Tam włożyła protezę i przy jakimś trunku śpiewały i gadały kilka godzin. Potem przespała noc i gdy ponownie do mnie zawitała, oznajmiła:

-Już nawet nie pamiętam, że ją mam w buzi.

Inny pacjent ponoć zaraz, gdy odebrał protezę pojechał do lasu i tam gadał do drzew kilka godzin. Niezwykłym jednak przykładem na pełną akceptację i adaptację była pewna pani, która bez zębów chodziła kilkanaście lat. Miałam duże obawy, czy zaakceptuje uzupełnienie, wszak odebrała nie jedną, ale dwie całkowite protezy. Następnego dnia włożyła głowę w uchylone drzwi gabinetu i powiedziała:

- Czy ja muszę siadać na fotel? Nic mnie nie uwiera, pasują jak ulał. Nawet wczoraj schaboszczaki jadłam.

- Mimo wszystko chciałabym obejrzeć- zaprosiłam gestem pacjentkę na fotel

- Ale mi ich pani nie zabierze?- upewniała się siadając

- Nie!- roześmiałam się- Nie są mi potrzebne. Chcę tylko sprawdzić, czy nie ma żadnych odleżyn.

- A ja muszę pani doktor powiedzieć, jak to było wczoraj, gdy odebrałam protezy. Poszłam stąd do fryzjera, a po powrocie do domu uśmiechnęłam się szeroko do męża i powiedziałam do niego: „Kochanie! Ruszam w Polskę”. I wie pani, co on mi odpowiedział? „ Możesz jechać, ale zęby na stół”.

- Pewnie, z zębami jest pani bardzo atrakcyjną osobą, bałby się, że pani nie wróci- zaczęłyśmy się śmiać.

Gdy wyszła pomyślałam, że bardzo wiele zależy od nastawienia pacjenta. Nie czuła bólu, od razu zmierzyła się ze schaboszczakiem i nabrała pewności siebie. To sprawiło jej własne, pozytywne nastawienie.

„Kto winien? Bez żartów. Znów kilka słów o...”

     Pisałam, że do tego wrócę, to było pewne, chociaż temat staje się nudny. Ile można mówić i pisać o... higienie? W necie, aż kipi od wiadomości i rad, jak ją utrzymywać. Każdy wie, co powinien robić. Dlaczego tego nie robi? Skąd u licha biorą się ludzie, którzy aż tak bardzo o siebie nie dbają? Czy dzieci nie mają dobrego przykładu w domu? Czy tak jest wszędzie, czy tylko w naszym kraju? Nie chodzi mi tu o zewnętrzne oznaki, bo ludzie są ładnie ubrani, kobiety wymalowane, wypachnione(?), mężczyźni ogoleni. Chodzi o zwykłą, codzienną higienę, czyli używanie wody i mydła, szczoteczek i pasty do zębów. Woda toaletowa naprawdę nie zastąpi mycia, a połączona z brudną skórą wcale ładnie nie pachnie. Spoglądam na ręce. Paznokcie wymalowane, a pod nimi brud. Mężczyźni często jeden paznokieć mają wyjątkowo długi. Nie wiem do czego im on służy, ale żeby był chociaż zadbany. Zaglądam do buzi... Szkoda słów. Siadają na fotel, gdy przed wejściem do gabinetu zgasili właśnie papierosa i sądzą, że tego nikt nie czuje. Zajadają w poczekalni wafelki i chrupki... przed wizytą u dentysty i tłumaczą się, że po plombowaniu jeść nie będą mogli, a są już głodni. 

     Oj, mogłabym wyliczać bez końca! Pewnie nigdy bym tego nie pisała, gdyby nie poruszył mnie jeden przypadek.

-Następny proszę- zawołała jak zwykle Lenka i zaprosiła na fotel.

- W czym mogę pomóc?- zapytałam podchodząc do pacjenta i wsłuchałam się w jego opowieść.

-Mam potworny ból zęba od tygodnia. Chodziłem do dentystów, ale tylko popsuli mi zęby. Plomby wypadają. A teraz boli jak cholera.

-Proszę otworzyć usta- odpowiedziałam bez komentarza i gdy zajrzałam do środka byłam wzburzona- A sobie pan nie ma nic do zarzucenia?

- Ale o co pani pyta?- odrzekł zdziwiony

- O mycie zębów- odparłam- Mówi pan, że to dentyści zniszczyli panu zęby, a ja widzę, że nie dba pan o nie wcale. Czy pan je w ogóle myje?

-No teraz nie myłem, bo boli.

-To od tygodnia pan nie mył? Bo mówił pan, że boli od tygodnia.

-Ale plomby same wypadały- niezręcznie bronił się pacjent- W dość szybkim czasie po założeniu. I oni rozwiercali coraz mocniej.

- Jeżeli nie utrzymywał pan higieny, to nie dziwię się, że wypełnienia wypadały. Plomb bakterie nie jedzą, ale za to niszczą zęba wokół wypełnienia. Nie może pan mówić, że to dentystów wina. My nie rozwiercamy zdrowych zębów, tylko czyścimy już chore, z próchnicy. To bakterie są bezpośrednimi winowajcami, a pośrednim pan, bo nie usuwa pan „niszczycieli” z zębów i dziąseł. Nim zabiorę się za leczenie u pana, przeprowadzimy instruktaż higieny jamy ustnej. Dziś zabezpieczę tego bolącego zęba, a na kolejnej wizycie sprawdzę, jak wywiązuje się pan z zadania dbania o higienę. Zrezygnuję z leczenia pana, jeśli nie zobaczę postępów.- powiedziałam stanowczo.

- Ale ja przecież płacę za leczenie- odparł wzburzony pacjent.

- Tak, za leczenie mi pan płaci, ale nie mam obowiązku czyścić pokarmowych resztek, a zakładanie wypełnień na brudne zęby mija się z celem, bo potem pan znów powie, że plomby wypadły i kolejny dentysta popsuł panu zęby- odpowiedziałam już z irytacją w głosie- przecież to pana zęby. Mnie boleć nie będą. Decyzja należy do pana.

-No dobrze, już dobrze. Będę mył.- łaskawie obiecał pacjent. Nie było mi do śmiechu. Dotrzymałam słowa. Sprawdzałam jak sobie z higieną radzi. Było lepiej z wizyty na wizytę. Przeprowadziliśmy sanację. Mimo początkowych nieporozumień zgłosił się na kontrolę za pół roku.

-Dopięła pani doktor swego, myję teraz regularnie- powiedział z radością

- I żadna plomba nie wyskoczyła?- zapytałam.

-Żadna. No, miała pani rację! Wreszcie zacząłem sam zabiegać o zdrowie.

- Cieszę się, że wszystko jest w najlepszym porządku.- dodałam po kontroli uzębienia.

"Esteta"

   Cieszę się bardzo, gdy ludzie o swoje zęby dbają. Rośnie moje serce, gdy widzę, że pacjentom zależy. Niestety niektórym zależy „za bardzo”, nazwałabym to maniactwem, wręcz paranoją. Od lat jest moim pacjentem. Dbałam o jego zęby, gdy był dzieckiem. Nauczyłam go podstawowych zasad higieny, leczyliśmy każdy najdrobniejszy ubytek. I potem, gdy był szalonym młodzieńcem. I w wieku dojrzałym też, bo obecnie dobiega już czterdziestki. I to chyba o tę zbliżającą się czterdziestkę chodzi. Przez te wszystkie lata nie stracił ani jednego zęba. Ostro walczyliśmy o wszystkie. W dużej części to zasługa pana Mariusza, bo utrzymywał nienaganną higienę, regularnie przychodził na kontrole. Co pewien czas czyściliśmy je profesjonalnie. Jego zęby są piękne, więc trudno mi było zrozumieć, gdy na ostatniej z wizyt powiedział:

-Pani doktor, chcę zrobić coś z tymi zębami.

-To znaczy, co? Nie rozumiem.- odparłam zaskoczona

-Może by je tak czymś pokryć?- zawiesił głos i czekał, co ja na to.

-Wszystko można, tylko po co? Dlaczego? I czym pan chce je pokrywać?- zapytałam

-Myślałem, że mi pani coś doradzi, bo tyle ciekawych rzeczy jest w internecie, mówią o tym w TV i piszą w gazetach. Moje zęby wydają mi się takie „zużyte”. Może jakieś korony estetyczne, czy jak to się tam nazywa?- pacjent, głosem dziecka proszącego o zabawkę, próbował mnie nakłonić do działania.

-Panie Mariuszu, znamy się od dawna, ma pan piękne, zdrowe, o nienagannym kolorze swoje naturalne zęby. Chce sobie pan je zepsuć? Licówki, korony wymagają zniszczenia własnego szkliwa, zęby są szlifowane. Rozumiałabym taką decyzję, gdyby pana zęby były trwale przebarwione, martwe, połamane, mocno starte, gdyby pan miał jakiś dziwny kolor, jakieś braki do uzupełnienia, ale tak?

- Ale ja bardzo panią proszę, niech mi to pani zrobi!- nie dawał za wygraną- Takie zęby jak na tym obrazku! Takie chcę!

Wyjął z kieszeni i pokazał mi, wycięte z jakiejś kolorowej gazety, reklamy licówek porcelanowych.

Uparł się jak osioł. Chce i już, bo widzi, że jego uśmiech jest „stary”, tak to określił.

-Niejeden dwudziestolatek pozazdrościłby panu takich zębów. To pana mogliby fotografować jako wzór idealnego uzębienia. Nie wykonam tego zabiegu. Jeżeli pan chce, proszę poszukać innego dentysty. Znajdzie pan wielu takich, co podejmą się tego zadania na życzenie pacjenta. Wszak będą dbali o pana zdrowie psychiczne i swoją kieszeń, spełnią marzenia o „uśmiechu z obrazka”. Proszę tylko pamiętać, że już żadna siła nie wróci panu własnych, zdrowych zębów.- Byłam wściekła, na siebie, że nie umiałam go przekonać, by głupot nie robił. Z drugiej strony, przecież to nie jest dziecko, tylko dojrzały mężczyzna- esteta. 

Ps. Na zdjęciu "wiosenny most", po którym można przejść. 

I tylko takich wszystkim na drodze życzę. Bardziej dociekliwi  i o mocnych nerwach mogą wrzucić sobie w grafikę Google hasło: most protetyczny. Tam też obejrzycie sobie, jak wyglądają zęby oszlifowane.